Δίψα για δικαιοσύνη

Είμαστε κοινωνικά όντα. Η τιμωρίες μας γυρίζουν γύρω από τον κοινωνικό αποκλεισμό, αν βέβαια εξαιρέσουμε τη χρηματική ποινή και εκείνη του θανάτου. Γενικότερα και η επιβολή εξουσίας έχει πάρει αντίστοιχη πορεία. Κάποτε γινόταν με σπαθιά και με φωτιά. Τώρα με λογικά επιχειρήματα και νομικούς όρους.

Είμαστε τόσο κοινωνικά όντα που ο νικητής έχει την ομάδα με το μέρος του. Ο χαμένος περιθωριοποιείται.

Στις περισσότερες «πολιτισμένες» κοινωνίες ευτυχώς η θανατική ποινή θεωρείται απαγορευτική. Πέρα από αυτό το σημαντικό βήμα προς δικαιότερη απόδοση δικαιοσύνης όμως, ο ίδιος ο άνθρωπος δεν αποφασίζει να γίνει ο ίδιος δικαιότερος προς τον διπλανό του. Αντιθέτως χρησιμοποιεί την δικαιοσύνη απλά προς όφελός του.

Λειτουργεί απλά ως εργαλείο επιβολής και όχι σαν μπούσουλας γνώσης ώστε να αποφεύγεται να η αδικία. Η λεγόμενη δικαιοσύνη σαν ορισμός ίσως τελικά να κάνει μεγαλύτερο κακό από αυτό που υπόσχεται.

Αυτός είναι και ο λόγος που οι περισσότεροι από εμάς (συνήθως οι πιο αδύναμοι) είμαστε απογοητευμένοι από την απόδοση δικαιοσύνης  στις κοινωνίες μας.

Η έννοια όμως της δικαιοσύνης δεν είναι η απόδειξη του ποιος έχει το δίκιο. Ούτε του ποιος είναι ο ένοχος. Είναι η θέσπιση κανόνων ώστε να αποφεύγονται ή να ελαχιστοποιούνται οι παραβάσεις και τα αδικήματα. Στην τελική να υπάρχουν λιγότεροι ένοχοι αφού θα έχουν διαπραχθεί και λιγότερα αδικήματα.

Σαν ανταγωνιστικός όμως που είναι ο άνθρωπος σημαντικότερο είναι για αυτόν το να νικήσει σε μία διαμάχη παρά να ζει σε μία δίκαιη ομάδα ή κοινωνία. Και ας γνωρίζει πως ο ίδιος έχει άδικο. Η δίψα για αυτόν τον σκοπό της νίκης του είναι τόσο δυνατή που ο ίδιος θα χρησιμοποιήσει οποιοδήποτε «εργαλείο» στο οπλοστάσιό του ώστε να κατατροπώσει τον αντίπαλό του.

Ακολουθεί «χαζό» παράδειγμα.

Στον κ.ο.κ ο προερχόμενος από δεξιά σε διασταύρωση έχει πάντα προτεραιότητα, αν δεν υπάρχει σήμανση που να λέει το αντίθετο. Σκέψου τώρα να κυκλοφορείς με όχημα σε φαρδύ δρόμο και από δεξιά να έρχεται ένα μικρό δρομάκι που όμως λόγο έλλειψης σήμανσης όποιος εισέρχεται από το δρομάκι αυτό στον δικό σου δρόμο αυτομάτως αποκτά και προτεραιότητα. Τώρα σκέψου και ένα όχημα που κάνει αυτήν την πορεία χωρίς να κόψει ταχύτητα και μπαίνει στην πορεία σου βίαια αφού γνωρίζει πως έχει δίκιο σε περίπτωση ατυχήματος. Με λίγα λόγια εκμεταλλεύεται την όποια πλεονεκτική θέση κατέχει ώστε στην οποιαδήποτε διένεξη να καταλήξει να είναι αυτός που έχει το πάνω χέρι. Στην τελική εσύ έχεις το άδικο και θα του πάρεις και καινούριο αμάξι κι ας ήξερε εξ αρχής πως με την οδηγική του συμπεριφορά θα έφτανε αναπόφευκτα σε ατύχημα.

Η αλήθεια είναι πως αν για κάποιον λόγο κάποιος φύγει από μια παρόμοια διαμάχη αποδεικνύοντας πως είναι αυτός που έχει το δίκιο, κάνει ίσως τον καλύτερο ύπνο της ζωής του.

Αυτή η ευφορία και η αίσθηση του ανώτερου έχει ποτίσει το μέσα μας που έχει γίνει εμμονική. Τόσο εμμονική που σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνει και στην εξάρτηση.

Αυτό το φαινόμενο συναντάται σε πολλές κλίμακες. Από ανθρώπους που θα χρησιμοποιήσουν τις γνώσεις τους (τις περισσότερες πρόκειται περί ημιμάθειας) για να αποδείξουν πως αυτοί έχουν δίκιο και πως «αυτοί ξέρουν». Από άλλους που θα ψάξουν να βρουν αφορμή και κάποιες φορές θα δημιουργήσουν οι ίδιοι την αφορμή με σκοπό να βγουν νικητές σε αντιπαραθέσεις. Από γονείς, δάσκαλους και διάφορους παιδαγωγούς που θα επιβάλουν τις γνώμες τους στα παιδιά ως την απόλυτη αλήθεια με σκοπό να εμφανιστούν στα μάτια τους ως αυθεντίες. Από ζευγάρια που έχουν σιχαθεί τον-την σύζυγο αλλά για να μην πάρουν το φταίξιμο του χωρισμού κάθονται και τρώνε στην μούρη ο ένας τον άλλο. Από δικηγόρους που είναι ικανοί να αθωώσουν και ενόχους μόνο και μόνο για την απόδειξη της κυριαρχίας τους πάνω στους υπάνθρωπους του δικηγορικού μικρόκοσμού τους και αντάλλαγμα μια πιο επιτυχημένη καριέρα.

Από εκεί και πέρα όσο μεγαλώνει η εξουσία και η δύναμη ενός τέτοιου ατόμου τόσο πιο επικίνδυνο γίνεται ένα τέτοιο παιχνίδι εξουσίας και απόδειξης του ποιος έχει το δίκιο.

Στα βάθη της ιστορίας κοινωνίες ολόκληρες, κράτη, έθνη έχουν καταστραφεί για χάρη τέτοιων ανθρώπων που συνήθως στηρίζονται από μεγάλες μάζες σαν ηγέτες και σωτήρες.

Στις δύο αυτές περιπτώσεις, του δυνατού και του αδύναμου υπάρχει βέβαια μεγάλη διαφορά αλλά αν αυτή η νοοτροπία ζει σαν απαραίτητη προϋπόθεση επιτυχίας ή και ευτυχίας σε μία κοινωνία είναι θέμα χρόνου και ο αδύναμος να αποκτήσει κάποια δύναμη και με την σειρά του να φέρει ανάλογα καταστροφικά αποτελέσματα.

Το ζήτημα δεν είναι να αποκλειστούν με κάποιο τρόπο οι άνθρωποι που υιοθετούν αυτόν τον τρόπο σκέψης ξέχωρα από το πόσο κακό και δυστυχία μπορεί να έχουν φέρει, ο κυριότερος λόγος είναι πως αντικαθιστούνται άμεσα, αλλά η καθολική αλλαγή πορείας στον τρόπο σκέψης του ανθρώπου. Και αυτή η αλλαγή δεν είναι άλλη από την είσοδο της ειλικρίνειας στην ζωή μας που με την σειρά της ένα από τα πιο αξιοσέβαστα ανθρώπινα προσόντα.

Από όλους εκτιμάται αλλά όταν δυστυχώς έρχεται η λεγόμενη δύσκολη ώρα ευθυνών και αποφάσεων οι περισσότεροι από εμάς προτιμάμε τον δρόμο της απόδειξης της ψευδούς ανωτερότητας μας.

Εξάλλου δεν νομίζω πως η ουσία κρύβεται στο ποιος έχει δίκιο ή όχι αφού ήδη έχει αποδειχτεί πως όλοι σφάλουμε και η πιο σωστή στάση στα λάθη μας είναι το να είμαστε απλά ειλικρινείς. Και πιο πολύ στον εαυτό μας.

William_Bouguereau_-_El_primer_duelo

Advertisements